محلّ رفع است به ابتدا ، و تقديره : هذه السّورة . * ( تِلْكَ ) * ، مبتداى دوم است و * ( آياتُ ) * خبر اوست ، و * ( الر ) * آيتى نيست باتّفاق براى آن كه مضاهى رؤوس آيات نيست بخلاف « طه » ، كه آن آيتى است براى آن كه [ 2 - ر ] مطابق رؤوس آيات است ، و * ( آياتُ ) * ، دلالات و حجج باشد و روا بود كه مراد آيات ( 1 ) ، قرآن است و مراد به * ( الْكِتابِ ) * ، قرآن است بلا خلاف ، و * ( الْمُبِينِ ) * ، محتمل است دو معنى را : [ يكى روشن ] يكى بيان كننده براى آن كه « ابان » هم لازم باشد و هم متعدّى ، يقال : ابان الشىء ( 2 ) و ابنته اذا بيّنته . مجاهده و قتاده گفتند : « مبين » را معنى آن است كه بيان كننده حلال و حرام است و قضايا و احكام است . * ( إِنَّا أَنْزَلْناه ) * ما فرو فرستاديم اين كتاب قرآن . * ( قُرْآناً ) * ، نصب او بر حال است از ضمير مفعول به . و بيان كرديم كه اشتقاق قرآن من قرأت الشّىء اذا جمعته باشد . * ( عَرَبِيًّا ) * ، صفت قرآن است و « يا » نسبت است يعنى به لغت عرب . * ( لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ) * ، تا همانا شما بدانى و تعقّل كنى و در فهم معانى و اغراض او عقل كار بندى . و « عقل » عبارت است از مجموع علومى كه ممكن بود ( 3 ) كه به آن استدلال كنند به شاهد ( 4 ) بر غايب ، و فرق كنند به آن ميان حسن و قبيح ( 5 ) . آنگه بر توسّع بر دگر علمها اجرا مىكنند ، و در آيت دليل است بر حدوث قرآن براى آن كه خداى تعالى وصف كرد آن را به آن كه منزل است و مجموع است و منسوب است با لغت عرب . [ و اتّفاق است كه لغت ] ( 6 ) به مواضعه ( 7 ) شناسد و مواضعه ( 8 ) قديم نيست پس در آيت سه دليل است بر حدوث قرآن : يكى قوله : * ( أَنْزَلْناه ) * ، و دگر : * ( قُرْآناً ) * ، و سديگر ( 9 ) : * ( عَرَبِيًّا ) * از اين وجه كه گفتيم كه منزل قديم نباشد ، و قرآن جمع بود و مجموع ، بعضى بر بعضى مقدّم بود و قديم را

--> ( 2 ) ( 1 ) . قم ، آو ، بم ، آج ، آز : به آيات . ( 6 ) . اساس : ندارد ، از قم افزوده شد . ( 2 ) . قم ، آو ، بم ، آج ، آز اذا تبيّن . ( 3 ) . قم : باشد . ( 4 ) . قم : از شاهد ، آو ، بم : به شاهدى . ( 5 ) . آز : حسن و قبح . ( 8 - 7 ) . قم : مواضعت . ( 9 ) . آج : ديگر ، آز : سيئم .